Volgorde van tientallen en eenheden

  • Door Willem Verdaasdonk
  • 07 februari 2016
eenheid tiental

volgorde tiental eenheid

Waarom zeg je in het Nederlands een-en-dertig en bijvoorbeeld in het Engels thirty-one? Met andere woorden: waarom draaien wij de tientallen en eenheden om?

Deze vraag werd ons gesteld door een van onze bezoekers. Dat vroeg om een duik in onze talenkennis en in de historie van cijfers.

6.900 gesproken talen

Op de wereld bestaan ongeveer 6.900 gesproken talen en daarvan kent ongeveer een derde ook een geschreven vorm. Sommige hebben een heel klein verspreidingsgebied met maar enige tientallen sprekers. Elf talen zijn echte wereldtalen met een groot verspreidingsgebied en minstens honderd miljoen sprekers. Het zou dus regelrechte grootspraak zijn om te beweren dat wij weten hoe in al die talen de getallen worden uitgesproken of geschreven. Maar voor de meeste grote talen weten we dat wel. Die gebruiken bijna allemaal de volgorde tiental-eenheid.

Tweeëntwintig

Als voorbeeld nemen we het getal tweeëntwintig. Laten we eens kijken hoe dat in een aantal Europese talen wordt uitgesproken.

Engels twenty-two
Frans vingt-deux
Italiaans ventidue
Zweeds tjugotvå
IJslands tuttugu og tveir
Noors tjueto
Pools dwadzieścia dwa
Portugees vinte e dois
Spaans veintidós

Het is even kijken, maar met enige moeite kun je de twee aan het einde wel herkennen en ook de vorm twenty/venti/vinte/vingt/veinte of tju/tjue/tuttugu voorop.

Er zijn maar een paar Europese talen die de zaak omdraaien, waaronder het Nederlands, Duits en Deens.

Nederlands eenentwintig
Duits einundzwanzig
Deens toogtyve (to-og-tyve)

En nu: waarom?

In de Middeleeuwen lag de uitspraakvolgorde van tientallen en eenheden in Nederland nog niet echt vast. Soms werden eerst de tientallen genoemd (twintich ende vieu), soms eerst de eenheden (ses ende vijftich). Het laatste kwam echter vaker voor. We gebruikten toen nog Romeinse cijfers voor het schrijven van de getallen (XXII voor tweeëntwintig).

Pas in de zestiende eeuw vonden de Arabische cijfers die we nu schrijven (1, 2, 3, enz.) langzaam ingang. Die waren namelijk veel makkelijker om mee te rekenen. Probeer CXI en LXIV bijvoorbeeld maar eens op te tellen! Bovendien was het handig dat er een nul in voorkwam.

De meeste talen, waaronder het Engels, schaften met de komst van de Arabische cijfers de Germaanse uitspraakvolgorde af. Ze vonden het logischer om eerst het tiental te noemen en dan pas de eenheid.
Het Nederlands deed dat niet en dat is de reden waarom wij nog steeds eerst de eenheid en dan pas het tiental noemen.

wereldtalen

Bronnen:
1000 talen van de wereld – Peter K. Austin (2009)
Diverse geschiedenisboeken, naslagwerken en internetpagina’s

Meer over

Deel dit artikel

Vond je dit interessant?

Abonneer je op de Taalalert. Dan krijg je regelmatig leerzame artikelen in je mailbox. Bovendien ontvang je het gratis e-book Snel Beter Schrijven.

Wij gaan altijd zorgvuldig om met je persoonsgegevens en gebruiken deze alleen om contact met jou op te kunnen nemen. Meer daarover in onze privacyverklaring.

Something went wrong. Please check your entries and try again.

Gerelateerde artikelen

‘Mogen’, hoeft lang niet altijd

‘Mogen’, hoeft lang niet altijd

mo·gen (mocht, heeft gemogen) 1 tot iets in staat zijn: er mogen zijn er aantrekkelijk uitzien 2 kunnen: zich mogen verheugen in grote populariteit3 het recht, de toestemming hebben: van mij mag het ik vind het goed; wat mag het zijn? vraag van een verkoper in een winkel4 (van een persoon) wel aardig vinden: ik mag hem wel5 mogelijk zijn: het mag wel waar zijn; het heeft niet zo mogen zijn verzuchting als iets prettigs niet is gebeurd; dat mocht je willen! schamper commentaar op …

‘Mogen’, hoeft lang niet altijd Lees verder »

Read More
Onze geschiedenis is saai en voorspelbaar

Onze geschiedenis is saai en voorspelbaar

Vaak zien we van die standaard webtekstjes: ‘Onze geschiedenis’. Op zich goed om op je website te zetten hoe jouw organisatie uit het ei is gekropen. Geen organisatie is op dezelfde manier ontstaan, dus je kunt je lekker onderscheiden. Maar doe het dan wel goed.  Een paar tips: Noem het niet ‘onze geschiedenis’, maar ‘ons …

Onze geschiedenis is saai en voorspelbaar Lees verder »

Read More
Over social media gesproken

Over ‘social media’ gesproken

Of moet je zeggen ‘sociale media’? Goed nieuws, het mag allebei. Nederlands of Engels dus. Maakt niet uit.  Tweede vraag: ‘is het enkelvoud of meervoud?’ Als je ‘sociale media’ gebruikt is het meervoud.  Sociale media hebben een grote invloed op de communicatie. Bij ‘social media’ kun je het enkelvoud gebruiken, zeker als het lidwoord ontbreekt.Social media …

Over ‘social media’ gesproken Lees verder »

Read More
Scroll naar top