Volgorde van tientallen en eenheden

  • Door Willem Verdaasdonk
  • 07 februari 2016
eenheid tiental

volgorde tiental eenheid

Waarom zeg je in het Nederlands een-en-dertig en bijvoorbeeld in het Engels thirty-one? Met andere woorden: waarom draaien wij de tientallen en eenheden om?

Deze vraag werd ons gesteld door een van onze bezoekers. Dat vroeg om een duik in onze talenkennis en in de historie van cijfers.

6.900 gesproken talen

Op de wereld bestaan ongeveer 6.900 gesproken talen en daarvan kent ongeveer een derde ook een geschreven vorm. Sommige hebben een heel klein verspreidingsgebied met maar enige tientallen sprekers. Elf talen zijn echte wereldtalen met een groot verspreidingsgebied en minstens honderd miljoen sprekers. Het zou dus regelrechte grootspraak zijn om te beweren dat wij weten hoe in al die talen de getallen worden uitgesproken of geschreven. Maar voor de meeste grote talen weten we dat wel. Die gebruiken bijna allemaal de volgorde tiental-eenheid.

Tweeëntwintig

Als voorbeeld nemen we het getal tweeëntwintig. Laten we eens kijken hoe dat in een aantal Europese talen wordt uitgesproken.

Engels twenty-two
Frans vingt-deux
Italiaans ventidue
Zweeds tjugotvå
IJslands tuttugu og tveir
Noors tjueto
Pools dwadzieścia dwa
Portugees vinte e dois
Spaans veintidós

Het is even kijken, maar met enige moeite kun je de twee aan het einde wel herkennen en ook de vorm twenty/venti/vinte/vingt/veinte of tju/tjue/tuttugu voorop.

Er zijn maar een paar Europese talen die de zaak omdraaien, waaronder het Nederlands, Duits en Deens.

Nederlands eenentwintig
Duits einundzwanzig
Deens toogtyve (to-og-tyve)

En nu: waarom?

In de Middeleeuwen lag de uitspraakvolgorde van tientallen en eenheden in Nederland nog niet echt vast. Soms werden eerst de tientallen genoemd (twintich ende vieu), soms eerst de eenheden (ses ende vijftich). Het laatste kwam echter vaker voor. We gebruikten toen nog Romeinse cijfers voor het schrijven van de getallen (XXII voor tweeëntwintig).

Pas in de zestiende eeuw vonden de Arabische cijfers die we nu schrijven (1, 2, 3, enz.) langzaam ingang. Die waren namelijk veel makkelijker om mee te rekenen. Probeer CXI en LXIV bijvoorbeeld maar eens op te tellen! Bovendien was het handig dat er een nul in voorkwam.

De meeste talen, waaronder het Engels, schaften met de komst van de Arabische cijfers de Germaanse uitspraakvolgorde af. Ze vonden het logischer om eerst het tiental te noemen en dan pas de eenheid.
Het Nederlands deed dat niet en dat is de reden waarom wij nog steeds eerst de eenheid en dan pas het tiental noemen.

wereldtalen

Bronnen:
1000 talen van de wereld – Peter K. Austin (2009)
Diverse geschiedenisboeken, naslagwerken en internetpagina’s

Meer over

Deel dit artikel

Vond je dit interessant?

Abonneer je op de Taalalert. Dan krijg je regelmatig leerzame artikelen in je mailbox. Bovendien ontvang je het gratis e-book Snel Beter Schrijven.

Wij gaan altijd zorgvuldig om met je persoonsgegevens en gebruiken deze alleen om contact met jou op te kunnen nemen. Meer daarover in onze privacyverklaring.

Something went wrong. Please check your entries and try again.

Gerelateerde artikelen

Invalshoek

Invalshoek

Met een goed gekozen invalshoek: verleid je de lezer sluit je aan op de belangstelling van de lezer baken je de inhoud af verbind je inhoud en emotie geef je een onderwerp een boeiende of zelfs onvoorspelbare wending Een wereld van verschil. Kijk eens naar de twee verschillende invalshoeken.  Partner in de zorg Familie en …

Invalshoek Lees verder »

Read More
Hebben we nog contact

Hebben we nog contact?

Je wilt niet dat je lezer afhaakt. Hoe houd je hem bij de les? Dat doe je met ‘hebben-we-nog-contact-zinnen’: het zijn korte, pakkende zinnen meestal direct gericht aan jou als lezer de stijl wijkt af van de zinnen eromheen Vergelijk het met een docent die bezig is met de les.‘Ben je er nog bij Jan?’‘Volgen …

Hebben we nog contact? Lees verder »

Read More
Verhoog de pakkans met PAKHEM

Verhoog de pakkans met PAKHEM

Zo’n beetje elke tekst moet natuurlijk beginnen met een inleiding om de aandacht van de lezer te trekken. Compliment voor de schrijver als hij de lezer snel te pakken heeft. Lukt dit met alleen een mooie eerste zin? Helaas. Was het leven maar zo eenvoudig. Je kunt wel ijzersterk beginnen, maar als je tekst daarna …

Verhoog de pakkans met PAKHEM Lees verder »

Read More

2 reacties op “Volgorde van tientallen en eenheden”

  1. Ik was erg benieuwd eindelijk eens te lezen waarom we deze ongebruikelijke en in verband met de schrijfwijze ook onlogische getalbenoeming gebruiken. Maar eigenlijk ben ik wel een beetje teleurgesteld. Want de enige keer dat ik hoopvol aan een zin begon was toen de Romeinse schrijfwijze genoemd werd, omdat dat leek op een begin van het geven van een reden voor dit gebruik. Maar ik zag er uiteindelijk toch geen verklaring in. Ik denk dat het wel een interessant artikel is, maar geen antwoord geeft op de vraag waarom.

    1. Het antwoord op de ‘waarom’-vraag is, dat met de afschaffing van de Romeinse getalnotatie en de invoering van de Arabische getalnotatie de meeste landen besloten een vaste regel te hanteren, namelijk de volgorde tiental-eenheid. In Duitsland en Nederland gebeurde dat niet, en daar heeft uiteindelijk de volgorde eenheid-tiental de overhand gekregen, waarschijnlijk omdat die voordien ook het meest werd gebruikt. Meer heeft mijn onderzoekje niet opgeleverd. Maar ik geef toe: het is niet erg wetenschappelijk onderbouwd.

Laat een reactie achter

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Scroll naar top