Volgorde van tientallen en eenheden

  • Door Willem Verdaasdonk
  • 07 februari 2016
eenheid tiental

volgorde tiental eenheid

Waarom zeg je in het Nederlands een-en-dertig en bijvoorbeeld in het Engels thirty-one? Met andere woorden: waarom draaien wij de tientallen en eenheden om?

Deze vraag werd ons gesteld door een van onze bezoekers. Dat vroeg om een duik in onze talenkennis en in de historie van cijfers.

6.900 gesproken talen

Op de wereld bestaan ongeveer 6.900 gesproken talen en daarvan kent ongeveer een derde ook een geschreven vorm. Sommige hebben een heel klein verspreidingsgebied met maar enige tientallen sprekers. Elf talen zijn echte wereldtalen met een groot verspreidingsgebied en minstens honderd miljoen sprekers. Het zou dus regelrechte grootspraak zijn om te beweren dat wij weten hoe in al die talen de getallen worden uitgesproken of geschreven. Maar voor de meeste grote talen weten we dat wel. Die gebruiken bijna allemaal de volgorde tiental-eenheid.

Tweeëntwintig

Als voorbeeld nemen we het getal tweeëntwintig. Laten we eens kijken hoe dat in een aantal Europese talen wordt uitgesproken.

Engels twenty-two
Frans vingt-deux
Italiaans ventidue
Zweeds tjugotvå
IJslands tuttugu og tveir
Noors tjueto
Pools dwadzieścia dwa
Portugees vinte e dois
Spaans veintidós

Het is even kijken, maar met enige moeite kun je de twee aan het einde wel herkennen en ook de vorm twenty/venti/vinte/vingt/veinte of tju/tjue/tuttugu voorop.

Er zijn maar een paar Europese talen die de zaak omdraaien, waaronder het Nederlands, Duits en Deens.

Nederlands eenentwintig
Duits einundzwanzig
Deens toogtyve (to-og-tyve)

En nu: waarom?

In de Middeleeuwen lag de uitspraakvolgorde van tientallen en eenheden in Nederland nog niet echt vast. Soms werden eerst de tientallen genoemd (twintich ende vieu), soms eerst de eenheden (ses ende vijftich). Het laatste kwam echter vaker voor. We gebruikten toen nog Romeinse cijfers voor het schrijven van de getallen (XXII voor tweeëntwintig).

Pas in de zestiende eeuw vonden de Arabische cijfers die we nu schrijven (1, 2, 3, enz.) langzaam ingang. Die waren namelijk veel makkelijker om mee te rekenen. Probeer CXI en LXIV bijvoorbeeld maar eens op te tellen! Bovendien was het handig dat er een nul in voorkwam.

De meeste talen, waaronder het Engels, schaften met de komst van de Arabische cijfers de Germaanse uitspraakvolgorde af. Ze vonden het logischer om eerst het tiental te noemen en dan pas de eenheid.
Het Nederlands deed dat niet en dat is de reden waarom wij nog steeds eerst de eenheid en dan pas het tiental noemen.

wereldtalen

Bronnen:
1000 talen van de wereld – Peter K. Austin (2009)
Diverse geschiedenisboeken, naslagwerken en internetpagina’s

Meer over

Deel dit artikel

Vond je dit interessant?

Abonneer je op de Taalalert. Dan krijg je regelmatig leerzame artikelen in je mailbox. Bovendien ontvang je het gratis e-book Snel Beter Schrijven.

Wij gaan altijd zorgvuldig om met je persoonsgegevens en gebruiken deze alleen om contact met jou op te kunnen nemen. Meer daarover in onze privacyverklaring.

Something went wrong. Please check your entries and try again.

Gerelateerde artikelen

Punt. Zo, dat was de laatste zin

Punt! Zo, dat was de laatste zin.

Genoeg? Of plak je er nog een achteraan? De tekstjes hieronder stoppen bij de zin voor de dikgedrukte zin. Was al best mooi, maar de dikgedrukte zinnen voegen toch wat toe. Je kunt versterken, samenvatten en zelfs verrassen. Kijk maar: Ons vaste team bestaat uit twaalf medewerkers en twee leidinggevenden. Daarnaast hebben wij vijf flexmedewerkers …

Punt! Zo, dat was de laatste zin. Lees verder »

Read More
E is MC

E = MC²

Besser Einstein in der Hand als Zehn Keinsteins in der Luft Ingewikkelder wordt het vandaag niet meer. E = MC². Albert Einstein is er wereldberoemd mee geworden. De befaamde relativiteitstheorie. E= energie M=massa C= (licht)snelheid. En dan nu een enorm geforceerd bruggetje van hogere natuurkunde naar gewone taal. Komt ie:  Ga na of jouw tekst …

E = MC² Lees verder »

Read More
Jouw bevel is ons houvast

Jouw bevel is ons houvast

“Laat ik alvast gezegd hebben. Dat al die helden en helpers in de zorg mogen verwachten dat wij ons aan de regels houden.” Oei. Serious business. De minister-president wil dat we ons gedrag veranderen. Zo lang als nodig. Dat was uit één van de eerste persconferenties. Een week later zaten we weer met z’n allen …

Jouw bevel is ons houvast Lees verder »

Read More

2 reacties op “Volgorde van tientallen en eenheden”

  1. Ik was erg benieuwd eindelijk eens te lezen waarom we deze ongebruikelijke en in verband met de schrijfwijze ook onlogische getalbenoeming gebruiken. Maar eigenlijk ben ik wel een beetje teleurgesteld. Want de enige keer dat ik hoopvol aan een zin begon was toen de Romeinse schrijfwijze genoemd werd, omdat dat leek op een begin van het geven van een reden voor dit gebruik. Maar ik zag er uiteindelijk toch geen verklaring in. Ik denk dat het wel een interessant artikel is, maar geen antwoord geeft op de vraag waarom.

    1. Het antwoord op de ‘waarom’-vraag is, dat met de afschaffing van de Romeinse getalnotatie en de invoering van de Arabische getalnotatie de meeste landen besloten een vaste regel te hanteren, namelijk de volgorde tiental-eenheid. In Duitsland en Nederland gebeurde dat niet, en daar heeft uiteindelijk de volgorde eenheid-tiental de overhand gekregen, waarschijnlijk omdat die voordien ook het meest werd gebruikt. Meer heeft mijn onderzoekje niet opgeleverd. Maar ik geef toe: het is niet erg wetenschappelijk onderbouwd.

Laat een reactie achter

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Scroll naar top