Even sparren?
HomeTaalbankTaaltipsStijlfiguur: zeugma

Stijlfiguur: zeugma

Foutieve samentrekking

Grote kans dat je er nog nooit van hebt gehoord: een zeugma. Deze stijlfiguur (of eigenlijk stijlfout) is dan ook bekender als een foutieve samentrekking:

Hij nam de benen en het eerste vliegtuig naar het buitenland.

Bij een zeugma wordt een bijvoeglijk naamwoord of werkwoord verbonden met twee andere woorden, terwijl het woord niet bij beide woorden tegelijk kan horen. Dit komt omdat het woord maar één functie tegelijk kan vervullen.

Zo gaat het in het voorbeeld om het woord nam. Hij nam de benen en nam het vliegtuig. Bij ‘de benen’ wordt ‘nam’ figuurlijk gebruikt, en bij ‘het vliegtuig’ letterlijk. In dat geval kun je de woorden niet samentrekken. De betekenis van ‘nam’ komt namelijk niet overeen.

Dit is ook het geval in de volgende voorbeelden:

Hier zet men koffie en over.

Ze gaf hem een hand en de bons.

De leeuwin werd oud en door andere dieren aangevallen. (werd is eerst koppelwerkwoord en daarna hulpwerkwoord)

Wil je het oplossen? Herhaal dan het woord:

Hij nam de benen en nam het eerste vliegtuig naar het buitenland.

Oké, het is wel goed, maar mooi is het niet, twee keer hetzelfde woord. Daarom kun je de zin beter anders formuleren:

Hij ging ervandoor en nam het eerste vliegtuig naar het buitenland.

Fout of bewust?

Hoewel een zeugma eigenlijk fout is, wordt de stijlfiguur ook wel bewust gebruikt om humoristisch over te komen:

Voer eendjes, geen oorlog.

 

Laatst gewijzigd op 18 oktober 2017
Foto's met dank aan o.a. shutterstock.com en unsplash.com

Vond je dit interessant?

Abonneer je op de Taalalert. Dan krijg je regelmatig leerzame artikelen in je mailbox. Bovendien ontvang je het gratis e-book Snel Beter Schrijven.

Reacties

Abang | 7 maanden geleden

Zie ook https://www.taaluilen.nl/taaltips/dan-als/


Sylvia | 1 jaar geleden

Ik lees het nu anders en dan klopt de zin voor mij nu ook.
Merci.


Sylvia | 1 jaar geleden

Deze stijlfiguur….. etc…. is bekender als of moet het bekender dan zijn ???


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Contact opnemen?

Vul je nummer in en we bellen je zo snel mogelijk terug.


Ontvang gratis Taalalerts!

Blijf op de hoogte. Je ontvangt regelmatig leerzame artikelen in je mailbox.
Bovendien ontvang je het gratis e-book Snel Beter Schrijven.