Balen als een stekker

  • Door Willem Verdaasdonk
  • 13 juni 2014
uitdrukkingen

Balen als een stekker

… en andere zegswijzen met wezenloze voorwerpen

Als je baalt, heb je ergens genoeg van, ben je het beu, vind je iets erg vervelend of heb je gewoon een slechte bui. Meestal vinden we ik baal niet genoeg. Er moet nog een versterkende toevoeging bij. Als een stekker is er zo een. Best bijzonder want stekker heeft op zich geen enkele relatie met balen.

Balorige variant

Het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) vindt dat balen als een stekker ‘een balorige variant op balen als een stier’ is. Maar wat heeft die stier dan op zijn beurt te maken met balen? Dus duikt een nieuwe vraag op: ‘Hoe komt stier in die uitdrukking terecht?’ Die vraag kunnen we helaas pas beantwoorden als we weten waar balen vandaan komt.

Het Genootschap Onze Taal geeft gelukkig op beide vragen een antwoord. Kort samengevat komt het erop neer dat balen ontstaan kan zijn uit ergens tabak van hebben. Later werd dat versterkt met ergens balen tabak van hebben. Ergens van balen kwam voor het eerst voor in het Nederlands-Indische leger van vóór 1950. Nog weer later kreeg balen alleen genoeg zeggingskracht.

De toevoeging als een stier is volgens Van Dale overgenomen van het land hebben als een stier, een oudere zegswijze met dezelfde betekenis. Je hoort ‘m nooit meer.

Stekker en gieter

En, hoe is die stekker nu te verklaren? Niemand weet het. Wat iedereen wel weet is dat een stekker niets met tabak te maken heeft. Elke vorm van logica ontbreekt dus en dat maakt taal nou net zo bijzonder.

Gelukkig staat de stekker er niet alleen voor want wat denk je van de gieter in zo dronken als een gieter. Nog maar eens: niemand weet waar het vandaan komt. Zelfs Femke Halsema niet, want die gebruikte in haar tijd bij GroenLinks ooit de uitdrukking: ‘Ik baal als een gieter.’ Ze bouwde daarmee een contaminatie van twee zegswijzen met twee wezenloze voorwerpen. Interessant, maar je hebt er niets aan in de politiek. Ze haalde er wel met gemak de media mee.

Deur, tientje en gympie

En hoe zit het dan met deur in zo gek als een deur? Lang geleden betekende deur ‘dwaas’ en dat lost in één klap alles op. Creatief als we als taalgebruikers zijn, maakten we versies als zo gek als een looien deur, zo gek als een klapdeur, zo gek als een wc-deur, zo gek als een voordeur en zo gek als een schuurdeur.

We weten bijna allemaal dat iemand die blauw is, dronken is. Alleen de jongsten onder ons niet. Niet zo vreemd, gelukkig … Ze zullen er ook moeite mee hebben uit te leggen waar zo blauw als een tientje vandaan komt. Je moet dan in ieder geval een historisch besef hebben dat verder reikt dan de komst van de euro in 2002. De uitdrukking komt overigens uit de film Flodder.

Voor zo blauw als een gympie moet je nog wat verder terug naar begin jaren 60, toen alle gymschoenen blauw waren.

Ja, ga je eenmaal bezig met dit onderwerp, dan zijn er nog honderden andere vragen. Want hoe zit het dan met de afdeling groente en fruit in zo gek als een ui, een toffe peer en een rare druif?

Kom ik nog ooit op terug. Dat beloof ik.

Meer over

Deel dit artikel

Vond je dit interessant?

Abonneer je op de Taalalert. Dan krijg je regelmatig leerzame artikelen in je mailbox. Bovendien ontvang je het gratis e-book Snel Beter Schrijven.

Wij gaan altijd zorgvuldig om met je persoonsgegevens en gebruiken deze alleen om contact met jou op te kunnen nemen. Meer daarover in onze privacyverklaring.

Something went wrong. Please check your entries and try again.

Gerelateerde artikelen

Verhoog de pakkans met PAKHEM

Verhoog de pakkans met PAKHEM

Zo’n beetje elke tekst moet natuurlijk beginnen met een inleiding om de aandacht van de lezer te trekken. Compliment voor de schrijver als hij de lezer snel te pakken heeft. Lukt dit met alleen een mooie eerste zin? Helaas. Was het leven maar zo eenvoudig. Je kunt wel ijzersterk beginnen, maar als je tekst daarna …

Verhoog de pakkans met PAKHEM Lees verder »

Read More
Maak je korte lijn liever wat langer

Maak je korte lijn liever wat langer

Ons bedrijf kenmerkt zich al decennia door korte lijnen. We hanteren korte lijnen. Dit betekent dat we intern en extern helder communiceren. Op zo’n beetje elke website kom je het tegen. Profit, non profit, overheid: overal hebben ze ‘korte lijnen’. Mooi dat je ze hebt, maar ze maken geen indruk en ze komen niet binnen. …

Maak je korte lijn liever wat langer Lees verder »

Read More
Punt. Zo, dat was de laatste zin

Punt! Zo, dat was de laatste zin.

Genoeg? Of plak je er nog een achteraan? De tekstjes hieronder stoppen bij de zin voor de dikgedrukte zin. Was al best mooi, maar de dikgedrukte zinnen voegen toch wat toe. Je kunt versterken, samenvatten en zelfs verrassen. Kijk maar: Ons vaste team bestaat uit twaalf medewerkers en twee leidinggevenden. Daarnaast hebben wij vijf flexmedewerkers …

Punt! Zo, dat was de laatste zin. Lees verder »

Read More

1 reactie op “Balen als een stekker”

  1. balen als een stekker heeft inderdaad geen echte betekenis maar is gedaan omdat de maker ervan een electricien is, er hoort nog een tweede zin bij die gebruikt kan worden als ‘versterking’ als men met meerdere personen is en dat is ‘met of zonder randaarde’, in die tijd maakte ik wel meer grapige woordspelingen.

Laat een reactie achter

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Scroll naar top